HỌ
BỐ MUA
(8 Mai 1912)
Trước
hết tôi xin nói sơ qua về gốc tích và phong cảnh họ Bố Mua là chốn quê mùa rừng
rậm cho ai nấy đặng tường.
Họ
Bố Mua đã lập ra chừng 35 năm nay, và bây giờ trong họ ấy nhơn số bổn đạo gần
600. Chốn nầy trước là một cụm rừng lớn đầy những thú dữ: cọp, tây, voi, heo rừng,
và hươu nai gì cũng có đủ, là nơi chim kêu vượn hú, song rày có nhà thờ, có trường
học, có cha sở và đông đắn bổn đạo; thiệt là việc Chúa làm mà thôi.
Có
ba ngả đi tới Bố Mua, một ngả đi đàng rừng luôn từ Thủ Dầu Một lên cho tới sông
Bé, đi xe bò một đêm mới tới, qua khỏi sông ấy rồi đi bộ chừng 5000 thước thì tới
nhà thờ. Ngả khác đi đường liền theo quan lộ, từ Thủ qua Tân Uyên, rồi lên thẳng
tới sông Bé là 48 kilomètres. Ngả thứ ba đi theo sông Biên Hòa lên cho tới Tân
Uyên, rồi riết lên gần cùng sông ấy, thì có một ngả gọi là sông Bé; ai muốn đi
ghe cho tới Bố Mua, thì đi ngả sông Bé ấy. Thường ít ai đi ngả nầy, vì nước ngọn
sông ấy đổ xuống hoài, nhứt là mùa mưa, không ghe xuồng nào đi nổi. Theo sông
Bé có nhiều hàn đá, hàn ông Đụng, hàn ông Xoáy cùng nhiều hàn khác; qua mùa mưa
thì chạy hàn vui lắm, cuộc chơi vui mà cũng hiểm nghèo, vì có khi chạy không giỏi,
thì đụng mấy hòn đá ghe phải chìm mà chết.
Bây
giờ tôi xin nói về việc họ Bố Mua; cha sở cai họ ấy là cha bổn quốc, người ở đó
đã hơn 7 năm rồi; năm nay người lo dọn cho đồng nhi chịu phép Xức Trán, luôn dịp
người cũng lo cho trong họ đều cấm phòng hết.
Vậy
qua ngày Chúa Nhựt cha sở rao cho cả và họ hay: Đức Cha định ngày 8 Mai lên Xức
Trán, thì ai nấy vui mừng quá, vì ở nơi rừng rú không mấy khi thấy mặt Cha nhơn
lành, ai nấy náo nức trông. Nhưng mà đến ngày định thì Đức Cha khó ở, nên Cha Bề
Trên đi thế.
Vậy
sáng ngày 7 Mai, xe Cha Bề Trên vừa tới thì bổn đạo nam nữ lớn nhỏ đều ra rước;
ai nấy hết lòng vui mừng. Cha Bề Trên dạy bảo ít lời, khuyên ai nấy lo cấm
phòng cho sốt sắng, và những đồng nhi lo dọn mình mà chịu phép Xức Trán. Chiều
lại lối ba giờ thì người hạch sách Phần; coi bộ cha vui, vì thấy trẻ đồng nhi ở
chốn quê mùa mà thông lẽ đạo khá. Tra hỏi rồi thì người khuyên bảo ít lời vắn tắt,
dạy đồng nhi lo dọn mình sốt sắng cho đặng chịu lấy Đ C T T. Qua sáng 8 Mai, chừng
6 giờ rước Cha Bề Trên vào nhà thờ, Cha giảng một bài giục lòng trẻ đồng nhi,
và nhắc lại bảy ơn trọng Đ C T T. Giờ Xức Trán lớn nhỏ đều quì gối nghiêm trang
tề chỉnh, dường như thấy Đ C T T xuống trong lòng mình vậy. Thiệt con nhà giáo
hữu có đức tin mạnh mẽ, dầu mắt xem không thấy, song bởi Chúa dạy, thì tin vững
vàng. Chừng rước lễ thì đồng nhi nam nữ chịu phép Xức Trán đi rước trước, kế bổn
đạo sau, ngày ấy rước lễ hơn hai trăm rưỡi người.
Lễ
rồi, cám ơn đoạn, thì ai nấy lớn nhỏ ra mà tạ ơn Cha Bề Trên, cha sở cùng các
cha đến giúp; đồng nhi hát bài ca, đoạn Cha Bề Trên ban phép lành cho hết thảy.
Lối
11 giờ trưa, cha giảng cấm phòng muốn cho đồng nhi nhớ ngày mình chịu ơn trọng
Đ C T T, và cũng muốn cho chúng nó vui mừng một chút, thì bày cuộc bắt thăm tượng
ảnh đủ thứ và chuỗi lần. Các trẻ quê mùa thấy ảnh tượng, chuỗi lần thì mừng ham
lắm, lấy làm quí báu hơn bạc tiền. Bắt thăm rồi tình cờ một cha kia hỏi một đồng
nhi chừng 16 tuổi đã bắt thăm đặng sự gì; thì nó thưa rằng:
-
Thưa cha, hồi nãy con lần hột một chuỗi cầu
xin cùng Đức Mẹ, thì Đức Mẹ cho con trúng đặng tượng ảnh Đức Mẹ tốt quá!
Cuộc
tiệc xong các cha ra đi dạo cho biết địa cảnh người ta ở thể nào; tình cờ thấy
một đờn bà bồng một đứa con chừng 2 tuổi, vai mang một cái gùi, trong gùi thì bỏ
cơm gạo và đồ dùng khi đi đàng; người ấy thấy các cha thì lại chào; các cha liền
hỏi:
-
Con đi xem lễ về phải không?
-
Dạ, thưa phải.
-
Con ở đâu?
-
Thưa con ở xóm Trao Trảo.
Khi
về nhà tôi hỏi cha sở xóm Trao Trảo ở gần xa, thì người nói đi đàng rừng luôn
chừng 2 giờ mới tới. Tôi nghĩ lại bổn đạo có lòng, dầu ở xa xác cũng chẳng nệ
cơm đùm cơm gói đến mà chịu lấy ơn Chúa trong ba ngày cấm phòng. Cũng có xóm
khác xa hơn nữa, là xóm Đá Trắng và Bưng Heo, ném về phía bên kia sông Bé, ở
hai xóm ấy mà đi cho tới nhà thờ có hai ba giờ đồng hồ, và cũng có nhiều người
tới mà xưng tội chịu lễ. Thấy vậy thì nhớ lại xưa khi Đ C G ra giảng đạo, thì
có đoàn lũ đông đắn ở xa xuôi tìm đến mà nghe lời Chúa, như kiếm lương thực
thiêng liêng cho đặng nuôi linh hồn mình. Vậy có nhiều kẻ ở nơi thành thị gần
nhà thờ nhà thánh, mà nhiều khi kiếm lẽ kia lý nọ mà gạt mình, cho khỏi đọc
kinh xem lễ ngày Chúa Nhựt Lễ cả!
Lại
có một chuyện xảy ra, tôi tưởng cũng nên kể lại cho chư vị nghe, và cũng nên
gương khuyên dạy ta phải cả lòng trông cậy Chúa, trong mọi nỗi gian nan khốn
khó, hỏa thì kim, gian nan thì đức;
truyện nầy cũng mỉa mai như truyện ông thánh Gióp trong Sấm Truyền.
Trong
ba bữa cấm phòng thì có một chủ nhà kia là cả cựu, trong nhà dư giã khá, cho đi
là nhà giàu nơi rừng rú. Vợ chồng ông cả thường thì ở trên nhà ruộng, nhà đó
cũng lớn, lúa bao nhiêu vựa tại đó. Năm rồi ông cả trúng mùa, cũng đã giúp xóm
làng diềng hết nhiều, còn vựa lại được chừng 1000 giạ. Có tên kia vay mượn cũng
đã nhiều phen, song năm nào cũng cụt vốn lời, nên năm nay ông cả không cho nó
vay nữa; vậy nó tích lòng thù, lừa thế mà hại người một phen cho mạt.
Hai
vợ chồng ông cả nghe mở hội cấm phòng chung trong họ thì hết lòng vui mừng,
giao nhà cho ít đứa đầy tớ giữ, mà về nhà ngói lớn để cho người con trai, ở gần
nhà thờ, đặng cho dễ bề lo việc cấm phòng. Rủi thay! thằng gian ác đến nhà ruộng
ông cả việc chi không rõ; mấy đứa đầy tớ tình thiệt nói ngay: hai ông bà về dưới
nhà ăn lễ cả đôi ba bữa mới lên; nó nghe vậy bỏ vào tai, quyết phen nầy hại ông
cả cho được. Vậy đang lúc trưa nắng, mấy đứa đầy tớ ngủ, thì nó thừa dịp ấy mà
đốt nhà; nhà ấy lợp bằng tranh, lại ở giữa đồng khô, không có nước, và không có
ai mà chữa giùm; nên đồ đạc bao nhiêu phải cháy ráo, còn vựa lúa thì nó ngún lần
lần; và ông cả có giấu trong vựa lúa 118 $ thì cũng tiêu mất! Khi ấy có kẻ chạy
về thông tin cho ông cả hay, thì người lật đật chạy về, đàng đi chừng 1 giờ rưỡi,
về tới nơi thì thấy cháy đã gần tàn, vựa lúa còn ngún, người hối anh em xa gần
tới cào lửa ra, thì mót lại được chừng 200 giạ. Thiệt là tai nạn to! năm nay
800 trăm giạ lúa cũng có 1000 $; song ông cả nầy có lòng đạo đức, phú dưng vưng
ý Chúa, noi theo thánh Gióp xưa; người liền làm một cái chòi cho mấy đứa đầy tớ
ở mà giữ lúa còn lại đó, còn vợ chồng thì trở về lo việc cấm phòng. Song về tới
nhà lại gặp một cơn buồn hơn nữa, là ông cả còn một người dì ngoại, đau bịnh
già đã lâu, xưa rày ông cả khuyên trở lại đạo nhiều phen song không chịu, rày bịnh
thúc tới và ngặt mình; lần nầy ông cả an ủi thì bà ấy chịu, người liền rước cha
đến dạy dỗ và rửa tội, qua bữa sau thì bà ấy chết, chắc là linh hồn đặng về nơi
tiêu sái nghỉ ngơi đời đời. Vậy theo cuộc đời thì tội nghiệp cho ông cả, vì đã
bị hỏa tai, lại thêm tang chế; song xét theo lẽ đức tin, thật là có phước, vì
làm đặng một linh hồn lên nước thiên đàng.
Sau
hết tôi xin tiếp ít lời về sự đồng nhi và bổn đạo đưa từ giã Cha Bề Trên và các
cha. Chiều ngày 8 Mai 4 giờ Cha Bề Trên làm phép lành trọng thể; đoạn cha giảng
cấm phòng giảng một bài giảng sau hết; rồi thì hết thảy đồng nhi và bổn đạo lên
nhà cha sở mà đưa Cha Bề Trên và các cha về. Khi ấy ai nấy buồn bực là thể nào!
Mấy ngày trước cha con vầy hiệp vui vẻ, vui chưa phỉ lòng rồi lại phải buồn!
Cha về dặm liễu chốn kinh thành, con ở lại quạnh hiu nơi rừng bối!
Chúc
cho Cha Bề Trên đặng hưởng thọ khương ninh, hồn xác đặng an bình mà giúp việc
Chúa!
Chúc
cho cha sở và cả họ Bố Mua đặng sung túc an cư lạc nghiệp, cha dẫn đàng chỉ nẻo,
con thảo thuận ríu ríu vưng theo, sum hiệp nhau mà giữ nghĩa Chúa cho đến cùng.
X. X. X.
.Báo
Nam Kỳ Địa Phận năm 1912
